Του ιερέως
Παναγιώτου Σ. Χαλκιά
Τα παλαιότερα χρόνια, φίλοι αναγνώστες, που τα ήθη και τα έθιμα των ανθρώπων ήταν σπουδαία σε περιεχόμενο και που οι εκδηλώσεις της κοινωνικής ζωής είχαν μεν επιφανειακή απλότητα, αλλά με βαθιά σημασία τους, στα χωριά της κεντρικής Λακεδαίμονος (απ’ όπου και η καταγωγή μου), ανάμεσα στις πολλές λαογραφικές εκδηλώσεις, επικρατούσαν και οι άριστες εκδηλώσεις των συνεστιάσεων κατά τις δύο Κυριακές των Απόκρεω: Την Κρεατινή και την Τυρινή.
Σύμφωνα με τη συνήθεια αυτή, πολλές βραδιές από τότε που άνοιγε το Τριώδιο (Κυριακή Τελώνου και Φαρισαίου), μέχρι τις Απόκριες, ιδίως δε κατά τα βράδια και των δύο αυτών Κυριακών, συγκεντρώνονταν στο σπιτικό του παππού και της γιαγιάς, οι οικογένειες όλων των παντρεμένων παιδιών τους, για να αποκρέψουν όλοι μαζί. Αν μάλιστα τύχαινε να είναι κάποιο παιδί της οικογένειας παντρεμένο σε άλλο γειτονικό χωριό, ξεκινούσαν και εκείνοι οικογενειακώς και έρχονταν στο σπίτι του πατριάρχη της οικογένειας, του παππού, με όλα τα παιδιά του, για να αποκρέψουν όλοι μαζί. Γιατί θεωρούσαν κακό και γρουσουζιά να λείψει κανείς από την οικογενειακή εκείνη συγκέντρωση.
Οι άνθρωποι, που δεν είχαν ζωντανούς τους γονείς τους, συγκεντρώνονταν στο σπίτι του μεγαλύτερου αδελφού ή αδελφής ή και στο σπίτι κουμπάρου, φίλου ή γείτονα, για να περάσουν τα βράδια των δύο Κυριακών και να γλεντήσουν όλοι μαζί.
Τρεις ήταν οι επικρατέστερες συνήθειες στο χωριό μου (Βρονταμάς – ΛΑΚΩΝΙΑΣ):
1. Σύμφωνα με τη συνήθεια της πρώτης μορφής των συνεστιάσεων, ο καθένας έφερε από το σπίτι του μαγειρεμένα φαγητά, καθώς και όλα τα άλλα φαγώσιμα (ψωμί, τυριά, αυγά, κρασί, φρούτα, δηλ. καρύδια, αμύγδαλα, σταφίδες, λιασμένα σύκα κ.λπ.), μαζί δε με αυτά και ό,τι άλλο είχε έτοιμο στο σπίτι του.
Κατά το είδος της συγκεντρώσεως αυτής, έβαζαν απλώς στους σοφράδες τα φαγώσιμα και εκεί, δίπλα στη φωτιά, που έκαιγε λαμπρά με τα μεγάλα κούτσουρα από τις ελιές, συνέτρωγαν όλοι, ευχόμενοι, κατά τον απλό χωριάτικο τρόπο, να περάσουν καλή σαρακοστή.
2. Κατά το δεύτερο είδος της συνεστίασης, το οποίον, όμως, γινόταν μεταξύ των οικογενειών που είχαν κάποια οικονομική ευχέρεια και μπορούσαν να ανταποκριθούν στα έξοδα που απαιτούσε η εφαρμογή της, αγοράζονταν όλα τα φαγητά (κρέας, τυριά, μακαρόνια, φρούτα) από τον μεγαλύτερο της συντροφιάς και στο τέλος πληρωνόταν ο λογαριασμός από όλους, ανάλογα με τα μέλη της οικογένειας του καθενός. Έφερναν, όμως και πολλοί από τα σπίτια τους γλυκά, φρούτα ή ό,τι άλλο φαγητό είχε ξέχωρα ετοιμασμένο στο σπίτι η κάθε οικογένεια.
3. Κατά μία άλλη μορφή συνεστιάσεων, οι συνδαιτημόνες έφερναν από τα σπίτια τους όλα τα φαγητά (κρέας, τυριά, κρασιά, φρούτα), εκτός από τη μακαρονάδα η οποία παρασκευαζόταν στο σπίτι της γιαγιάς και μάλιστα με έξοδά της.
Και κατά τα τρία, όμως, είδη συνεστιάσεων, παρατίθενταν υποχρεωτικώς: α) γαλατόπιτα ή κολοκυθοτραχανόπιτα, β) μακαρονάδες της εποχής εκείνης, οι οποίες γίνονταν αποκλειστικώς με χειροποίητα μακαρόνια χωριάτικα, γιατί σαν τα σημερινά μακαρόνια σπάνια παρουσιάζονταν στα χωριά μας, γ) απαραίτητο, επίσης, συμπλήρωμα της όμορφης εκείνης συγκέντρωσης της πρώτης Κυριακής των Απόκρεω, ήταν η παράθεση καλοψημένου χωριάτικου λουκάνικου, που είχε μέσα και φλούδες από πορτοκάλι.
Επίσης, μετά τα μεσάνυχτα της Πρώτης Κυριακής των Απόκρεω σταματούσαν να σερβίρουν κρέας ή ψάρι ή βακαλάο, γιατί άρχιζε η εβδομάδα της Τυροφάγου και ετηρείτο αυστηρώς από όλους, μικρούς και μεγάλους, η υπό της Εκκλησίας επιβαλλόμενη νηστεία.
Τέλος, μετά το φαγητό, ακολουθούσαν επιτραπέζια της εποχής εκείνης τραγούδια, γλέντι, χορός, πειράγματα, επισκέψεις μασκαράδων από τα συγγενικά, ιδίως, σπίτια και μετά τα μεσάνυχτα αναχωρούσαν όλοι για τα σπίτια τους, φωτιζόμενοι από τα λαδοφάναρα και πήγαιναν να ησυχάσουν.
Και να περάσουν με υγεία, εγκαρτέρηση και υπομονή το μεγάλο της νηστείας πέλαγος.
