Ο Ιανουάριος είναι ο πρώτος μήνας του χρόνου και πήρε το όνομά του από τον Θεό των Ρωμαίων Ιανό. Ο Ιανός ήταν προστάτης των δρόμων και των πυλών και εξουσίαζε τις απαρχές. Απαρχή είναι η πρώτη αρχή, η έναρξη της κάθε μέρας, της βδομάδας, του μήνα και του χρόνου.
Οι Ρωμαίοι τον θεωρούσαν πρώτο βασιλιά του Λατίου και δημιουργό του λατινικού πολιτισμού και η περίοδος της βασιλείας του αντιστοιχεί με τη χρυσή εποχή της Ρώμης,
Ο Ιανός θεοποιήθηκε μετά το θάνατό του και το όνομά του στα λατινικά δήλωνε το στεγασμένο πέρασμα, την πόρτα και απεικονιζόταν με δύο πρόσωπα (διπρόσωπος) για να δηλωθούν οι δύο όψεις της πόρτας, το παρελθόν και το μέλλον, το μπροστά και το πίσω, η γαλήνη και ο κίνδυνος, η ειρήνη και ο πόλεμος.
Ο Ιανουάριος έγινε α΄ μήνας του χρόνου από το 46 π.Χ. την περίοδο του Ιούλιου Καίσαρα που μεταρρύθμισε το ρωμαϊκό ημερολόγιο. Ο Νουμάς Πομπέλιος πρόσθεσε τον Ιανουάριο ως ενδέκατο μήνα στο ημερολόγιο Ρωμύλου που αποτελείτο από δέκα μόνον μήνες και αρχικά είχε 29 ημέρες ενώ του προστέθηκαν άλλες δύο ημέρες μετά τη μεταρρύθμιση.
Ο Ιανός έδωσε το όνομά του σ’ έναν από τους επτά λόφους της Ρώμης τον Ιανίκουλο ενώ την 1η Ιανουαρίου οι Ρωμαίοι συνήθιζαν να εκλέγουν τους ανώτατους άρχοντές τους, Ύπατους και Συγκλητικούς.
Ο Ιανουάριος ή Γενάρης είναι ο Γαμηλιώνας των αρχαίων Ελλήνων που άρχιζε στις 15 Ιανουαρίου και τελείωνε στις 15 Φεβρουαρίου. Όπως λέει και το όνομά του ήταν ο κατ’ εξοχήν μήνας των γάμων εξ ου και η παροιμία «ο καλός ο νοικοκύρης το Γενάρη χαίρεται». Ήταν ο μήνας με τη σχετική απραξία και ανάπαυλα.
Οι κτηνοτρόφοι μας τον λένε Γεννάρη επειδή στις μέρες του (ιδιαίτερα παλιότερα) γεννούσαν τα πρόβατα. Τον αποκαλούν ακόμη Γεννολογητή και Καλαντάρη (από τα κάλαντα της Πρωτοχρονιάς). Τον αποκαλούν ακόμη Μεσοχείμωνο, Κλαδευτή, Μεγαλομηνά ή Τρανό, Κρυαρίτη (για τις χαμηλές θερμοκρασίες) αλλά και Γατόμηνα (για τους νυχτερινούς έρωτες των γάτων).
Την 1η Ιανουαρίου του 379 μ.Χ. τάφηκε με μεγάλες τιμές ο επίσκοπος Καισάρειας Βασίλειος και από τότε οι χριστιανοί γιορτάζουν την επέτειο του θανάτου του αυτήν την ημερομηνία.
Θωμάς Δημητράκης
