Γράφει ο Θωμάς Γαβριηλίδης
ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Θ.Γ.
1. Ο Ασκληπιάδης ποντικό στο σπίτι του είδε ο σπάγκος
2. και τού ‘πε «φίλε ποντικέ, στο σπίτι μου τι κάνεις;»
3. και ο ποντικούλης «φίλε μου,» γλυκά γελώντας λέει:
4. «Μη φοβηθείς, δεν σου ζητώ τροφή, μονάχα στέγη!
ΛΟΥΚΙΛΛΙΟΥ ΕΠΙΓΡΑΜΜΑ Ε.Α.ΧΙ, 391.
1. Μυν Ασκληπιάδης ο φιλάργυρος είδεν εν οίκω
2. και «Τί ποιείς, φησίν, φίλτατέ μου, παρ΄εμοί;
3. ηδύ δ΄ο μυς γελάσας «Μηδέν, φίλε, φησί, φοβηθής,
4. ουχί τροφής παρά σοι χρήζομεν, αλλά μονής».
ΣΧΟΛΙΑ
Το σκωπτικό επίγραμμα Ε.Α.ΧΙ, 391 είναι ένα από τα πιο χαριτωμένα, θα έλεγα, ποιήματα του Έλληνα ποιητή Λουκίλλιου (1ος αι.μ.Χ.). Είναι μια ξεκαρδιστική αναπαράσταση της συνομιλίας ενός φιλάργυρου με έναν ποντικό που μπήκε απρόσκλητος στο σπίτι του.
Φιλάργυρος και ποντικός συναγωνίζονται στο ποιος είναι πιο ευγενικός. Φίλτατο (αγαπητότατο) προσφωνεί ο φιλάργυρος τον ποντικό ρωτώντας τον τι δουλειά έχει μαζί του και τον επισκέπτεται.
Γλυκογελώντας, του απαντά ο ποντικός και αμέσως τον καθησυχάζει λέγοντάς του να μην ανησυχεί γιατί ήρθε σ’ αυτόν ως φίλος που δεν έχει ανάγκη τροφής, δεν θα τον βάλει σε έξοδα… μια τρύπα μόνο ψάχνει για να φωλιάσει, ένα δωματιάκι, ένα κελί για να κοιμάται, δεν θα του κοστίσει τίποτε…
Αν κάποιος φίλος αναρωτιέται γιατί ο ποιητής Λουκίλλιος διάλεξε το σπίτι ενός φιλάργυρου ως σκηνικό του μονόπρακτου «θεατρικού του έργου», ας αναλογιστεί σε ποιου «νοικοκύρη» το σπίτι υπάρχουν τρύπες αβούλουτες, που μένουν χάσκουσες επειδή πρέπει να πληρωθεί κάποιος για να τις βουλώσει, απαιτείται δηλαδή κάποια δαπάνη. Ποιος άνθρωπος «έχει καβούρια» στην τσέπη του; Ποιος και γιατί δεν θέλει να πιστέψει εκείνους που του λένε ότι το σπίτι για να μην πέσει θέλει φροντίδα και ότι σπίτι αφρόντιστο γίνεται ρημαδιό, κατοικία ποντικών.
Η φιλαργυρία είναι πάθος. Ο φιλάργυρος είναι θύμα ενός ακατανίκητου πάθους. Θυμάμαι μια γειτόνισσα, φίλη της μάνας μου, που την άκουσα μια μέρα να λέει: « Ήθελα, Βασιλική, να δίνω στους φτωχούς, αλλά το χέρι μου δεν απλωνόταν..»
Είναι τραγικά πρόσωπα οι φιλάργυροι. Ας σημειωθεί ότι ο Λουκίλλιος(1ος αι.μ.Χ.), χρησιμοποιεί τη λέξη «μονή» με την αρχική της σημασία «τόπος παραμονής, κατοικία… στέγη».
Ο ΠΑΝΑΡΙΣΤΟΣ ΠΟΙΗΤΗΣ (Ε.Α.ΧΙ, 391)
1. Πανάριστος λογίζεται ο ποιητής εκείνος
2. που δείπνο στους ακροατές του πλούσιο προσφέρει.
3. Αν όμως κάνει ανάγνωση και νηστικούς τους στέλνει
4. στο σπίτι τους, τις τρέλες του μόνος ας τις ακούει.
ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ
1. Ποιητής πανάριστος αληθώς εστιν εκείνος
2. όστις δειπνίζει τους ακροασαμένους.
3. Ην δ΄ αναγιγνώσκει και νήστιας οίκαδε πέμπη
4. εἰς αὐτὸν τρεπέτω την ιδίαν μανίην.
ΣΧΟΛΙΑ
Το πάθος της φιλαργυρίας, όταν δεσπόζει στις ψυχές ανθρώπων που δεν είχαν την ευκαιρία να μορφωθούν πραγματικά, γίνεται μέχρι ενός σημείου ανεκτό, είναι όμως απαράδεκτο, όταν το έχει κάποιος που θέλει να θεωρείται ως άνθρωπος των Μουσών, θεόπνευστος, όπως είναι π.χ. οι ποιητές. Σε ποιητές φιλάργυρους αναφέρεται το δεύτερο επίγραμμα του Λουκίλλιου, το οποίο παρουσιάστηκε πιο πάνω.
Στην εποχή του ποιητή Λουκίλλιου (πρώτος αιώνας μ.Χ.) τα σύνορα της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας ήταν ακόμα απαραβίαστα.
Οι ανώτερες τάξεις του πληθυσμού και οι ευνοούμενοι των αρχόντων, (ο Λουκίλλιος ήταν ευνοούμενος του αυτοκράτορα Νέρωνα), ζούσαν άνετα.
Οι άνθρωποι των Γραμμάτων και των Τεχνών είχαν πολλές ευκαιρίες ανάδειξης. Οι ποιητές διοργάνωναν στις κατοικίες τους συγκεντρώσεις, όπου σε ένα ακροατήριο διψασμένο για νέα πνευματικά νάματα (σίγουρα υπήρχαν ανάμεσά τους και υποκρινόμενοι), απάγγελναν τα ποιητικά τους έργα και, επειδή οι απαγγελίες συχνά είχαν μεγάλη διάρκεια συνοδεύονταν και από συμπόσια, έτσι συνδυάζονταν το τερπνό μετά του ωφελίμου… Συχνά, όπως φαίνεται, οι παρουσιαζόμενοι ως ποιητές, όχι μόνο δεν ήταν αξιόλογοι ποιητές, αλλά ήταν και φιλάργυροι. Διοργάνωναν ποιητικές συγκεντρώσεις όχι για να προσφέρουν, αλλά για να εισπράξουν. Σε ένα τέτοιο «ποιητή» διακατεχόμενο όχι από κάποια θεϊκή έμπνευση, αλλά από κάποια «ιδία μανία» προσωπική παλαβομάρα και, όπως φαίνεται σπαγκοραμμένο, αναφέρεται ο ποιητής Λουκίλλιος ο οποίος δεν χωρά αμφιβολία ότι δεν συμφωνούσε με το συνδυασμό πνευματικής και υλικής τροφής, γι’ αυτό και η φράση του «ποιητής Πανάριστος…» ξεχειλίζει από ειρωνεία, επειδή ο ποιητής δεν πρέπει να κρίνεται από τη συμπόσια που διοργανώνει, αλλά από το περιεχόμενο του ποιητικού του έργου.
Όσοι πεινούν και διψούν για πνευματική τροφή, δεν ξεγελούν την πνευματική τους πείνα και δίψα με άφθονα φαγοπότια.
ΜΥΣ ΠΟΝΤΙΚΟΣ
Επειδή οι πιο καλοθρεμμένοι αρχαίοι μύες εμφανίζονταν στο λιμάνι του Πειραιά μέσα σε καράβια, που έφερναν σιτηρά από τον Εύξεινο Πόντο (Κριμαία), επικράτησε να λέγονται «μύες ποντικοί». Έτσι, με παράλειψη του ουσιαστικού μύες, ως ευκόλως εννοούμενου, καθιερώθηκε ο επιθετικό του προσδιορισμός ως ουσιαστικό.
Έτσι μας ετυμολογούσε τη λέξη «ποντικός» ο Ν. Ανδριώτης, καθηγητής Γλωσσολογίας στη Φιλοσοφική Σχολή του Α.Π.Θ. (δεκαετία 1950).
Φωτογραφία ο Εύξεινος πόντος.








