Του ιερέως Παναγιώτου Σ. Χαλκιά
Ασφαλώς γνωρίζετε, φίλοι αναγνώστες, πως η υγιής αρχαία ελληνική σκέψη εννοούσε τον άρτιο και ολοκληρωμένο άνθρωπο. Γνωρίζετε ή έστω θα έχετε ακούσει ότι Σωκράτης και ο Πλάτωνας και ο Ισοκράτης και ο Αριστοτέλης, πιο ψηλά από τη γνώση και πιο πάνω από τη φιλοσοφία, έβαζαν την αρετή. Δεν μπορούσαν να πιστέψουν ότι ένα σοφός άνθρωπος μπορεί να κάνει λάθη. Γι’ αυτό έλεγαν: «σοφώ και πεπαιδευμένω, αισχρόν το εξαμαρτάνειν (Ισοκράτης), και ο Πλάτων έγραφε: «Πάσα επιστήμη, χωριζομένη αρετής, πανουργία φαίνεται».
Ο Σωκράτης όταν το ρώτησαν: « Τί ήδιστον εν τω βίω;» απάντησε: « Παιδεία μετα αρετής». Ο ίδιος φιλόσοφος σε άλλη ερώτηση: «Τι άριστον μάθημα;» « Το απομαθείν (να ξεχάσεις) τα κακά», απάντησε. Ο δε ποιητής Δημάδης συνεχώς επαναλάμβανε ότι: «ουδέν άχθος η γη βαστάζει βαρύτερον ή άνθρωπον απαίδευτον με τα κακία», δηλαδή τίποτα πιο βαρύ δεν υπάρχει επάνω στη γη εκτός από τον άνθρωπο που είναι αμόρφωτος και είναι γεμάτος κακία. Αυτά έλεγαν οι σοφοί της αρχαιότητας και πρέπει ιδιαίτερα να προσέξουν οι γονείς της εποχής μας που στην πλειονότητά τους δίνουν προτεραιότητα στις πολλές γνώσεις, στο μάθημα πολλών ξένων γλωσσών, στις πολεμικές τέχνες, στους χορούς και σε άλλες απασχολήσεις των παιδιών τους παραμερίζοντας εκείνες που θα τα βοηθήσουν να γίνουν ολοκληρωμένες προσωπικότητες. Αδιαφορούν για τις δραστηριότητες εκείνες που θα τα βοηθήσουν να γνωρίσουν καλύτερα τον εαυτό τους, να καλλιεργήσουν τον έσω άνθρωπο, να θρέψουν την ψυχή τους και να ενισχύσουν την καρδιά τους ώστε να πετύχουν μια ολοκληρωμένη αύξηση όλων των δυνατοτήτων τους που θα τα αναδείξει ισορροπημένα μέλη της κοινωνίας η οποία επενδύει ελπίδες στους νέους μας.
Για το θέμα αυτό έχουν μιλήσει και οι μεγάλοι Πατέρες της Εκκλησίας μας και ανυπέρβλητοι διδάσκαλοί μας με λόγια δυνατά, πύρινα και πειστικά που οφείλουν οι γονείς να προσεγγίσουν με πνεύμα μαθητείας. Οι Πατέρες μάλιστα αυτά που μας είπαν δεν ήταν μια απλή θεωρία αλλά ήταν αποτέλεσμα ενός υπέροχου ευαγγελικού βίου συνοδευμένου από μια εκπληκτική παιδεία και μάθηση.
Σημειώνω εδώ δύο διακηρύξεις του Μεγάλου Βασιλείου που αξίζει να προσέξουν ο γονείς και οι εκπαιδευτικοί: «Σοφοί οις μη υπάρχει αρετή πεσούνται ως φύλλα». Θα χαθούν, θα αφανιστούν σαν τα φύλλα του δέντρου οι σοφοί που δεν είναι ενάρετοι. Και σε άλλη ομιλία του υπογραμμίζει: «Ου σωτηρία κόσμου σοφία αλλ΄ αρετή». Δηλαδή δεν θα σώσει τον κόσμο η σοφία αλλά η αρετή. Άλλος σπουδαίος πατέρας, ο Άγιος Ισίδωρος, ο Πηλουσιώτης που θεωρείται ο θεμελιωτής της ψυχολογίας του βάθους γράφει «Μην κλαις επί νεκροίς αλλ΄ επί ασώτοις σοφοίς». «Μην κλαις αυτούς που πεθαίνουν αλλά να κλαις εκείνους που ζουν και είναι σοφοί άσωτοι».
Ο διδάσκαλος του γένους μας νεόφυτος Βάμβας απευθυνόμενος προς τη νεολαία της εποχής του τονίζει «Παιδεία μεν εισηγείται τον λόγον αρετή δε προστίθησι τη δόξαν, ανευ γάρ αρετής τα των μουσών δώρα βλάπτουν ή ωφελούν». Δηλαδή η μόρφωση και η εκπαίδευση διατυπώνει τον λόγο αλλά η αρετή προσδέτει τη δόξα διότι χωρίς αυτή τα δώρα που έδωσε ο Θεός δεν ωφελούν αλλά βλάπτουν. Και παρατηρούμε στη ζωή μας πόσο μεγάλες είναι αυτές οι αλήθειες αφού και σήμερα ιδιαίτερα βλέπουμε πόσο έχει αυξηθεί η γνώση και πόσο εξαιτίας των ανθρώπων που την έχουν, έχει αυξηθεί το κακό γιατί αυτοί που έχουν τη γνώση δεν έχουν την αρετή.
Όλα αυτά που έγραψα, φίλοι αναγνώστες, δεν είναι αλήθειες εποχιακές αλλά το κύρος τους είναι αιώνιο και αυτό διαχρονικά επιβεβαιώνεται όσο θα υπάρχουν άνθρωποι.
Και αν δεν υπάρξουν κάποτε άνθρωποι στον πλανήτη μας να γνωρίζουμε ότι η καταστροφή μας θα προέλθει από την πολλή γνώση και από την έλλειψη της αρετής.
Πιστεύω αμετακίνητα ότι εκείνοι οι οποίοι και μπορούν και θέλουν να βοηθήσουν τα παιδιά μας να μάθουν και να κάνουν βίωμα αυτές τις αλήθειες είναι δύο μέγιστες δυνάμεις: Οι φωτισμένοι και ενάρετοι κληρικοί αφενός και αφετέρου η χωρεία των έντιμων πιστών και ευσεβών εκπαιδευτικών που έχουν κλείσει στην καρδιά τους Χριστό και Ελλάδα. Εάν αυτές οι δύο δυνάμεις συνεργαστούν οπωσδήποτε θα συντελέσουν να μορφωθεί ένας κόσμος που θα πιστεύει ότι η αρετή και η παιδεία άρρηκτα συνδεδεμένες θα εξασφαλίσουν ζωή υψηλής μόρφη, μορφής και άφθαρτον ηθικού κάλλους.
