Του Απόστολου Ιωσηφίδη
Η εφημερίδα «Απογευματινή», μετά από μια σύντομη, στα χρόνια του Μεσοπολέμου[1], παρουσία στο προσκήνιο του ελληνικού τύπου, επανεκδόθηκε[2] το 1952, προσελκύοντας το αναγνωστικό της κοινό με τον επιτυχημένο συνδυασμό των υπογραφών καταξιωμένων ήδη «μαϊστόρων» της πένας[3] και ευέλπιδων νεοσσών[4], που επρόκειτο να διαπρέψουν (τις επόμενες δεκαετίες) στον δημοσιογραφικό αλλά και τον επιστημονικό, τον πολιτικό και τον ευρύτερο κοινωνικό στίβο.
Ανάμεσά τους και ο τότε πρωτοετής της Παντείου, ο 18χρονος Γιώργος Χιονίδης, που, αν και διέμενε, ως εργαζόμενος φοιτητής, στην Αθήνα, ανέλαβε τα καθήκοντα του εκ Βεροίας ανταποκριτή της νεότευκτης εφημερίδας.
Από τις σύντομες ανταποκρίσεις του (οι οποίες, εν τινι μέτρω, αποκαλύπτουν και τα θέματα που συγκινούσαν περισσότερο τον συντάκτη τους), αποδελτιώνονται εδώ 18.
Οι 16 απ’ αυτές [αναφερόμενες στην Βέροια (13), στη Νάουσα (1) και στην Αθήνα (2)] δημοσιεύτηκαν στην μόνιμη στήλη «Περίεργα του Τόπου μας»[5], της 2ης σελίδας της «Απογευματινής»• εξ αυτών: 13 είναι ενυπόγραφες [με τα αρχικά «Γ.Χ.Χ.» (1), «Γ.Χ.Χιον.» (2), «Γ.Χιον.» (5), «Γ.Χ.» (3), «Γ.Χ.Ν.» (1) με το ακροτελεύτιο «Ν» να έχει παρεισφρήσει προφανώς εκ παραδρομής, καθώς τόσο η προέλευση και το θέμα της ανταπόκρισης όσο και το ύφος του κειμένου βοούν για την εκπόρευσή τους από την γραφίδα του Γιώργου Χιονίδη, «Μ.Π.Μακ.» (1) με πρόδηλη την επέμβαση του «δαίμονα του τυπογραφείου» καθώς με τα αρχικά αυτά, «Μ.Π.Μακ.», παρατίθεται αμέσως μετά ανταπόκριση από την Τήνο]• και 3 είναι ανυπόγραφες[6], των οποίων όμως τόσο το περιεχόμενο (Ιστορικό Αρχείο Βέροιας, Εληά, Βέροια) όσο και το ύφος δεν αφήνουν περιθώρια αμφιβολίας περί την πατρότητά τους.
Άλλες 2 ανταποκρίσεις, ανυπόγραφες επίσης, δημοσιεύονται στις συνήθεις ειδησεογραφικές σελίδες της εφημερίδας και παρουσιάζουν: η πρώτη (εκτενέστερη) τον άθλο του -συνομήλικου του Χιονίδη- μετέπειτα εμβληματικού Βεροιώτη αρτοποιού Λυκούργου Χατζηευστρατίου, ο οποίος στο πρώτο μισό της Διακαινήσιμης Εβδομάδας του 1953 κάλυψε μόνος του, με το ποδήλατό του, την διαδρομή Βέροια-Αθήνα-Βέροια (από την τότε εθνική οδό, δηλαδή μέσω Κοζάνης-Σαρανταπόρου-Ελασσώνας-Μπράλου, κ.λπ.), και η δεύτερη (σχεδόν τηλεγραφική) τον εορτασμό του 1953 της επετείου των Ελευθερίων της Βέροιας• για τους ίδιους προπαρατεθέντες λόγους, αμφότερες οι ανυπόγραφες αυτές ανταποκρίσεις, δεν μπορεί παρά να αποδοθούν στον Γιώργο Χιονίδη.
Οι 18 ανταποκρίσεις, που ακολουθούν με την σειρά της δημοσίευσής τους στα φύλλα της «Απογευματινής», δεν συνιστούν παρά ορισμένα από τα πρώτα βήματα (την «φόρα») του συντάκτη τους στον «διάδρομο απογείωσης», απ’ όπου άρχισε την υπερεβδομηντάχρονη πτήση του στον ουρανό της ιστορίας, της πολιτικής δράσης, της νομικής επιστήμης[7] και της παροιμιωδώς ανιδιοτελούς προσφοράς του στον τόπο και τους συνανθρώπους του.
«Ὁ θρῦλος της Ἀραπίτσας[8]
Κοντὰ στὴ μαρτυρικὴ Νάουσα ὑπάρχουν οἱ πηγὲς της Ἀραπίτσας, στὰ γάργαρα νερὰ τῆς ὁποίας βρῆκαν οἰκτρὸ θάνατο τὸ 1822 οἱ γυναῖκες της Ναούσης, γιὰ νὰ γλυτώσουν ἀπὸ τὰ χέρια τῶν Τούρκων. Πάνω ἀπὸ τὶς πηγὲς καὶ στὴν κορφὴ ἑνὸς βράχου ὕψους 200 περίπου μέτρων, ὑπάρχει σκαλισμένο στὴν πέτρα τὸ πρόσωπο μιᾶς γυναίκας. Εἶναι τόσο μεγάλο ὥστε διακρίνεται ἀπὸ ἀπόστασι δύο περίπου χιλιομέτρων. Σύμφωνα μὲ τὸ θρῦλο, τὸ πρόσωπο αὐτὸ τῆς γυναίκας ἀποτυπώθηκε μόνο του στὸ βράχο μετὰ τὸ τραγικὸ τέλος τῶν γυναικῶν της Ναούσης, ὅταν πέσανε στὰ νερὰ της Ἀραπίτσας, γιὰ νὰ γλυτώσουν ἀπὸ τὴν ἀτίμωσι!…
Ὅταν βρέχῃ καὶ τὰ νερὰ γλυστροῦν ἀπὸ τὸ βράχο, τὸ πέτρινο πρόσωπο φαίνεται σὰν νὰ δακρύζῃ.
Γ. Χ. Χ.»
«Ἀπογευματινή», 12-12-1952.
«Τὸ Χορηγικὸν Μνημεῖον του Λυσικράτους,
γνωστὸν εἰς τοὺς Ἀθηναίους ὡς «Φανάρι τοῦ Διογένη»»
«Τὸ φανάρι τοῦ Διογένη
Μὲ τὸ ὄνομα αὐτό, εἶναι γνωστὸν εἰς τοὺς Ἀθηναίους, τὸ χορηγικὸν μνημεῖον, τὸ ὁποῖον ἀνήγειρε τὸ 335 π.Χ. ὁ Ἀθηναῖος Λυσικράτης. Ἐπάνω εἰς τοὺς κίονάς του εἶναι σκαλισμένα ὡραιότατα ἀνάγλυφα τὰ ὁποῖα παριστάνουν καὶ ἐξιστοροῦν μίαν περιπέτειαν τοῦ Θεοῦ τῆς Ἀμπέλου Διονύσου.
Τὸ παράξενον τοῦ μνημείου αὐτοῦ εἶναι ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον ἔλαβε τὸ ὄνομα «Φανάρι τοῦ Διογένη».
Εἶναι γνωστὴ ἡ ἱκανότης τοῦ Ἕλληνος νὰ πλάθῃ μύθους. Ὅταν, δηλαδή, δὲν δύναται νὰ ἐξηγήσῃ κάτι ἐπιστημονικῶς, προσπαθεῖ, μὲ τὴν δημιουργικωτάτην φαντασίαν του, νὰ ἐξεύρῃ μυθικὰς ἐξηγήσεις τῶν πραγμάτων.
Εἴτε, λοιπόν, διότι δὲν γνωρίζουν τὴν προέλευσίν του, εἴτε διότι ἤθελαν, λόγῳ τῆς σχετικῆς ὁμοιότητος, νὰ τὸ συνδυάσουν μὲ τὸ φανάρι ποὺ κρατοῦσε ὁ Διογένης γυρεύοντας ἀνθρώπους (χρηστοὺς ἐννοεῖται) τὸ ὠνόμασαν «Φανάρι τοῦ Διογένη», ἂν καὶ ὁ Διογένης ἔζησε μέσα στὸ πιθάρι του, εἰς τὴν Κόρινθον.
Ἂς σημειωθῇ τώρα ὅτι ἐμπρὸς ἀπὸ τὸ μνημεῖον του Λυσικράτους ὑπάρχει καὶ μία στήλη ἐπὶ τῆς ὁποίας ἀναγράφονται τὰ ἑξῆς: «Ἐνταῦθα ἔκειτο ἡ μονὴ τῶν Καπουκίνων, ὅπου κατῴκησεν ὁ Βύρων. 1810-11».
Γ. Χ. Χιον.»
«Ἀπογευματινή», 18-12-1952.
«Ὑπόγειος δρόμος εἰς τὴν Βέρροιαν
Ὅταν, τὸ 1940, ἕνα συνεργεῖο ἐργατῶν ἔσκαβε γιὰ νὰ ἀνοίξῃ ἕνα καταφύγιο σὲ μία πλατεῖα τῆς Βερροίας, ἀνεκάλυψε μία ὑπόγειο κυκλικὴ εἴσοδο ὕψους ἑνὸς μέτρου. Ἕνας ἀπὸ τοὺς ἐργάτες προχώρησε λίγο καὶ διαπίστωσε ὅτι ἄρχιζε ἀπὸ ἐκεῖ ἕνας ὑπόγειος πλακόστρωτος δρόμος. Ἀπὸ τότε, οἱ φῆμες δίνουν καὶ παίρνουν. Ἄλλοι ἰσχυρίζονται ὅτι ὁ ὑπόγειος αὐτὸς δρόμος εἶναι ἔργον τοῦ ἱδρυτοῦ τῆς Βερροίας καὶ ἄλλοι ὅτι πρόκειται περὶ τῶν ὑπονόμων τῆς ἀρχαιοτάτης αὐτῆς πόλεως. Τὸ περίεργον εἶναι ὅτι κανεὶς ἀκόμα δὲν ἀπεφάσισε νὰ μπῇ μέσα καὶ νὰ ἐξακριβώσῃ ποῦ καταλήγει, ἂν καὶ μία ἀκόμη φήμη τοποθετεῖ ἐκεῖ κάτω μεγάλους θησαυρούς.
Γ. Χ. Ν.»
«Ἀπογευματινή», 19-12-1952.
«Δύο περίεργες ἐκκλησίες
Δύο ἐκκλησίες ἀρκετὰ μεγάλες, ἡ Παναγία τοῦ Ντουβρᾶ καὶ ἡ Ζωοδόχος Πηγὴ τοῦ Πολυμύλου Βεροίας-Κοζάνης εἶναι κτισμένες ἐπάνω σὲ πηγές.
Τῆς πρώτης τὰ θεμέλια περιζώνουν μιὰ μεγάλη πηγή, ἀπὸ τὴν ὁποία ἀναβλύζει ἄφθονο νερό. Ἀπέχει δὲ ἡ ἐκκλησία τῆς Παναγίας τοῦ Ντουβρᾶ μόλις τρία χιλιόμετρα ἀπὸ τὴ Βέροια.
Ἡ Ζωοδόχος Πηγὴ βρίσκεται στὰ σύνορα ἀκριβῶς τῶν νομῶν Ἠμαθείας-Κοζάνης καὶ ἀπὸ τὰ ὑπόγειά της ξεχύνεται ἕνα μικρὸ ποτάμι μὲ γάργαρα νερά.[9]
Γ. Χιον.»
«Ἀπογευματινή», 27-12-1952.
«Ὑπόγειος δρόμος στὴ Βέρροια
Στὴ Βέρροια ὑπάρχει μία βρύση γνωστὴ ὡς “Βρύση τῆς Βιργινίας”. Ἐκεῖ κοντά, μισοσκεπασμένη ἀπὸ θάμνους καὶ ὑδροχαρῆ φυτά, διακρίνεται μία θολωτὴ εἴσοδος ποὺ ὁδηγεῖ, κατὰ τὰς ἀφηγήσεις τῶν ἡλικιωμένων, σ᾿ ἕνα μεγάλο καὶ πλακόστρωτο δρόμο. Λένε μάλιστα ὅτι ὁ ὑπόγειος αὐτὸς δρόμος καταλήγει στὸ χωριὸ Παλατίτσια ποὺ ἀπέχει ἀπὸ τὴ “Βρύση τῆς Βιργινίας” δέκα πέντε περίπου χιλιόμετρα. Βέβαια ὅλα αὐτὰ δὲν εἶναι ἐξακριβωμένα γιατὶ ποτὲ ὡς τώρα δὲν ἐπεχειρήθη μία συστηματικὴ ἐξερεύνησις τοῦ ὑπογείου δρόμου, ἀπὸ φόβο τῶν ἐντοπίων περισσότερο στὰ φαντάσματα παρὰ σὲ ἄλλους πιθανοὺς κινδύνους. Πρὸ 50ετίας λίγοι τολμηροὶ ἐφωδιασμένοι μὲ κεριὰ προχώρησαν μερικὲς ἑκατοντάδες μέτρα, ἀλλὰ ἀναγκάσθηκαν νὰ ἐπιστρέψουν γιατὶ ἕνα δυνατὸ ρεῦμα ἀέρος τοὺς τὰ ἔσβησε. Οἱ ἴδιοι διηγοῦνται ὅτι ὁ ὑπόγειος αὐτὸς δρόμος εἶναι πλακόστρωτος καὶ σκεπάζεται ἀπὸ πέτρινο χτιστὸ θόλο.
Γ. Χιον.»
«Ἀπογευματινή», 31-12-1952.
«Οἱ 72 ἐκκλησίες τῆς Βερροίας
Μεταξὺ τῶν πολλῶν περιέργων τῆς πόλεως Βερροίας εἶναι οἱ ἑβδομῆντα ἐκκλησίες της.
Ἡ ἱστορία μερικῶν ἐξ αὐτῶν χάνεται μέσα εἰς τοὺς αἰῶνας. Μία ἀπὸ τὶς πιὸ παληὲς καὶ συγχρόνως ἀπὸ τὶς πιὸ ὡραῖες εἶναι ἡ Ἁγία Περίληπτη μὲ σπάνια ψηφιδωτὰ καὶ παμπάλαιες εἰκόνες.
Μία ἄλλη ρυθμοῦ Βασιλικῆς εἶναι ἡ παλαιὰ Μητρόπολις τῆς πόλεως, ἡ ὁποία καὶ μετεβλήθη ἀπὸ τοὺς Τούρκους εἰς τζαμί. Ὁ μιναρὲς σώζεται ἀκόμα ὡς σήμερα. Ἐξ ὅλων ὅμως διακρίνεται διὰ τὸν ὄγκον της καὶ τὴν μεγαλοπρέπειαν τοῦ ἐσωτερικοῦ διακόσμου της ἡ ἐκκλησία τοῦ Ἁγίου Ἀντωνίου τοῦ Νεωτέρου, Πολιούχου τῆς πόλεως.
Μεγάλην ἐντύπωσιν προκαλοῦν τὰ δύο καμπαναριὰ τῆς ἐκκλησίας αὐτῆς ὕψους 50 μέτρων περίπου. Γενικά, ὅμως, οἱ κάτοικοι τῆς Βερροίας ξυπνοῦν ἀπὸ τις καμπάνες 72 ἐν συνόλῳ ἐκκλησιῶν.
Γ. Χ.»
«Ἀπογευματινή», 09-01-1953.
«Τὸ ἕνα ἀπὸ τὰ δύο τζαμιὰ τῆς Βερροίας»
«Τὰ τζαμιὰ τῆς Βερροίας
Εἰς τὸ κέντρον τῆς Βερροίας καὶ εἰς διαφορετικὰ σημεῖα ὑψώνονται οἱ μιναρέδες δύο τζαμιῶν, τὰ ὁποῖα ἐχρησιμοποιοῦντο ἀπὸ τοὺς πιστοὺς τοῦ Μωάμεθ πρὸ τοῦ 1912.
Τὸ ἕνα ἀπὸ αὐτὰ εὑρίσκεται εἰς τὸ κέντρον τῆς ἀγορᾶς καὶ εἶναι ἡ παλαιὰ Μητρόπολις, ναὸς τῶν Ἀποστόλων Πέτρου καὶ Παύλου.
Τὸ ἄλλο ἐκτίσθη ἀπὸ τοὺς Τούρκους καὶ χρησιμοποιεῖται σήμερα ὡς ἀποθήκη τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης.
Εἰς τὸ ἐσωτερικὸν τοῦ τζαμιοῦ διατηροῦνται ὡραιότατες εἰκόνες τῆς Ἰσλαμικῆς θρησκείας καὶ ἀποσπάσματα ἀπὸ τὸ Κοράνι.
Γ.Χ.»
«Ἀπογευματινή», 15-01-1953.
«Στὴ γραφικὴ Βέρροια
Κανεὶς δὲν μπόρεσε μέχρι σήμερα νὰ προσδιορίσῃ τὴν ἀκριβῆ ἡλικία τοῦ πελωρίου αὐτοῦ πλατάνου τῆς Βερροίας. Ὑπολογίζεται ὅτι τὰ χρόνια του πρέπει νὰ μετρηθοῦν σὲ πολλὲς ἑκατοντάδες. Γεγονὸς εἶναι ὅτι ἀπ᾿ τὰ κλαδιὰ τοῦ θεώρατου αὐτοῦ δένδρου ἀπηγχονίσθησαν στὰ 1453 ὁ Μητροπολίτης καὶ οἱ προύχοντες τῆς Βερροίας, ἐπειδὴ ἠρνήθησαν νὰ παραδώσουν τὸν μητροπολιτικὸ ναὸ στοὺς Τούρκους, γιὰ νὰ γίνῃ τζαμί.
Ἕνα ἀπὸ τὰ πιὸ περίεργα καὶ χαρακτηριστικὰ τῆς πόλεως Βερροίας, εἶναι τὰ παλαιὰ ἀρχοντικὰ σπίτια, τὰ ὁποῖα μοιάζουν μὲ φρούρια. Ὅλα εἶναι μονόροφα καὶ κατὰ τὸ πλεῖστον ξύλινα, μὲ πελώριες αὐλὲς καὶ ὑπερμεγέθη τείχη.
Διὰ νὰ μπῇ κανεὶς εἰς τὴν αὐλήν, πρέπει νὰ περάσῃ ἀπὸ μία πελώρια πόρτα, ἡ ὁποία μᾶς θυμίζει τὰ παλαιὰ τείχη τῆς πόλεως, ὕψους 2½-3 μέτρων καὶ πλάτους 2!
Ἡ αὐλὴ πάντοτε εἶναι στρωμένη μὲ βοτσαλάκια σὲ ὡραιότατα καλλιτεχνικὰ τρίγωνα καὶ ρόμβους ἢ τετράγωνα. Περιζώνεται ἀπὸ πανύψηλα τείχη τὰ ὁποῖα συνήθως ἔχουν ὕψος 3-4 μέτρων. Ἐκεῖ ὑπάρχουν τὰ πατροπαράδοτα δένδρα, δηλαδὴ ἡ συκιά, ἡ ροδιά, ἡ κληματαριὰ καὶ κάπου-κάπου καὶ ἐληές.
Μία ξύλινη σκάλα ὁδηγεῖ σὲ μία πολὺ μεγάλη σάλα. Δίπλα της λίγα δωμάτια, συνήθως 2-3. Ἕνα ἀπὸ αὐτὰ τὸ κατέχει σχεδὸν ὁλόκληρο ὁ ἀργαλειός.
Ὑπόγεια διαμερίσματα δὲν ὑπάρχουν σὲ κανένα σπίτι. Τὰ ἰσόγεια ὅλα χρησιμοποιοῦνται – λόγῳ τῆς ὑγρασίας τοῦ τόπου – ὡς ἀποθῆκες.
Ἡ μεγαλοπρέπεια τῶν κτιρίων τῶν ὁποίων ἡ πρόσοψις εἶναι ζωγραφισμένη καὶ τὸ μέγεθος τῶν μανδροτοίχων, προξενοῦν τὴν περιέργειαν τῶν ἐπισκεπτῶν. Ὁ μανδρότοιχος καὶ ἡ μανδρόπορτα ἐξηγοῦνται, ἐὰν λάβωμεν ὑπ᾿ ὄψιν τοὺς κινδύνους ποὺ διέτρεχαν οἱ κάτοικοι ἐπὶ Τουρκοκρατίας. Περίεργον εἶναι ἀκόμη ὅτι παντοῦ κυριαρχεῖ τὸ ξύλο. Σίδερο δὲν ὑπάρχει πουθενά, γιατί, ὅπως λένε, ἡ πόλις ὑπέφερε ἄλλοτε πολὺ ἀπὸ σεισμούς.
Γ. Χ.»
«Ἀπογευματινή», 28-01-1953.
«Ὁ ντελάλης τῆς Βερροίας
Μία ἀπὸ τὶς ζωντανὲς γραφικότητες τῆς Βερροίας εἶναι ἀσφαλῶς καὶ «ὁ Δημόσιος Κήρυκας», πασίγνωστος ντελάλης. Φορεῖ ἰδιαίτερη στολὴ χρώματος χακί, τὸ δὲ καπέλλο του καὶ τὸ περιβραχιόνιο φέρουν τὰ ἀρχικὰ τοῦ Δήμου Βερροίας. Γυρίζει τοὺς δρόμους καὶ μεγαλοφώνως ἀναγγέλλει διάφορα νέα.
«Ἀκούσατε, κυρίες καὶ κύριοι! Χθὲς χάθηκε ἕνα γαϊδουράκι χρώματος γκρί, ἕξη μηνῶν. Ὅποιος τὸ βρῇ νὰ τὸ φέρῃ εἰς ἐμένα τὸν δημόσιο κήρυκα καὶ θὰ πληρωθῇ πολὺ καλά».
Προχωρεῖ λίγο πάρα πέρα, στὸ ἄλλο σταυροδρόμι καὶ ἀρχίζει πάλι νὰ φωνάζῃ. Γύρω του μαζεύονται κατὰ δεκάδες τὰ παιδιά, ἐνῷ οἱ γυναῖκες ἀνοίγουν τὰ παράθυρα «γιὰ νὰ μάθουν τὰ νέα».
Ὁ ντελάλης ἔχει τὸ γραφεῖο του σ’ ἕνα ἀπὸ τὰ κεντρικὰ καφενεῖα τῆς πόλεως, κι ἐκεῖ περνᾶ τὶς ὧρες του ὅταν δὲν ξελαρυγγιάζεται, δηλαδὴ ὅταν δὲν ὑπάρχῃ ἀνακοίνωσις ποὺ πρέπει νὰ τὴν μάθουν οἱ κάτοικοι.
Γ. Χιον.»
«Ἀπογευματινή», 19-02-1953.
«Ὁ ὅρμος τοῦ Πόρτο Ράφτη
Κοντὰ στὸ γνωστὸ χωριὸ Μαρκόπουλο ὑπάρχει ὁ ὅρμος τοῦ Πόρτο Ράφτη. Ὁ Πόρτο Ράφτη ἔχει στὴ μιὰ ἄκρη του τὸ λιμανάκι τοῦ Ἁγ. Νικολάου καὶ στὴν ἄλλη ἕνα ψαράδικο συνοικισμό, τοῦ Ἁγ. Σπυρίδωνα. Τὸ ὄνομά του ὀφείλεται σ’ ἕνα θρῦλο. Πρὶν ἀπὸ ἀρκετὰ χρόνια οἱ χωρικοὶ βλέποντας ἕνα ρωμαϊκὸ ἄγαλμα, ποὺ σώζεται ἀκόμη καὶ σήμερα, τοῦ ἔδωσαν τὸ περίεργο ὄνομα τοῦ «μαρμαρωμένου ράφτη». Εἶπαν δηλαδὴ ὅτι τὸ ἄγαλμα αὐτὸ ἦταν ἕνας ράφτης, ποὺ ἡ ζήλεια ἑνὸς συναδέλφου του τὸν μαρμάρωσε. Καὶ ἀπὸ τότε ὁ ὅρμος αὐτὸς ὀνομάζεται ὅρμος του Πόρτο Ράφτη.
Πρέπει ἀπαραιτήτως νὰ σημειώσωμεν ὅτι τὸ λιμάνι αὐτὸ ἐλέγετο στὴν ἀρχαιότητα, τὸ λιμάνι των Πρασσιῶν.
Ἀπὸ αὐτὸ τὸ λιμάνι ξεκινοῦσε κάθε χρόνο ἡ ἀντιπροσωπεία τῶν Ἀθηναίων, ποὺ μετέβαινε στὴν Δῆλο, γιὰ νὰ παρευρεθῇ πρὸς τιμὴν τοῦ Ἀπόλλωνος.
Γ. Χιον.»
«Ἀπογευματινή», 09-04-1953.
«Βυζαντινὸς ναὸς τοῦ 1280
Ἔχει ἡ Βέρροια περισσότερες ἀπὸ ἑβδομῆντα ἐκκλησίες. Δηλαδὴ σὲ κάθε 350 κατοίκους ἀναλογεῖ καὶ μιὰ ἐκκλησία. Ἐκείνη ἡ ὁποία ἔχει τὴν μεγαλύτερη ἀξία ἀπὸ ἀρχαιολογικῆς ἀπόψεως εἰς ἡ λεγομένη «Ὁ τάφος τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ». Ἐκτίσθη τὸ ἔτος 1280 ἐπὶ βασιλέως Ἀνδρονίκου Κομνηνοῦ τοῦ Παλαιολόγου, ὅπως φανερώνει μία ἐπιγραφὴ χαραγμένη στὴ δεξιὰ πλευρὰ τῆς ἐξόδου. Εἰς τὴν ἀριστερὰν πλευρὰν τῆς ἐκκλησίας καὶ πρὸ τοῦ Ἱεροῦ ὑπάρχει μία εἰκόνα τῆς Παναγίας, ἡ ὁποία ἔχει πολὺ μεγάλη ἀξία.
Ἐπίσης σπουδαία εἶναι μιὰ τοιχογραφία, ἡ ὁποία παριστάνει τὸν Μυστικὸν Δεῖπνον. Εἰς τὴν ἐκκλησίαν αὐτὴν ἀνευρέθησαν πολλαὶ περγαμηναί.
Γ. Χιον. »
«Ἀπογευματινή», 09-04-1953.
«Τὸ ἱστορικὸ ἀρχεῖο τῆς Βερροίας
Εἰς τὴν Βέρροιαν ὑπάρχει πλῆθος βιβλίων μεγίστης ἱστορικῆς ἀξίας. Κυρίως ὑπάρχουν πολλὰ στοιχεῖα διὰ τὸν ἐπὶ Τουρκοκρατίας βίον τῶν Ἑλλήνων τῆς Μακεδονίας καὶ γενικῶς ὅλης τῆς Ἑλλάδος. Πρωτεύουσα θέσιν κατέχουν ὁλόκληροι τόμοι τουρκικῶν φερμανιῶν, ἐκ τῶν ὁποίων ὁ βαθὺς μελετητὴς πολλὰ δύναται νὰ ὠφεληθῇ. Πολλὰ ἐξ αὐτῶν ἔχουν μεταφρασθῆ εἰς τὴν ἑλληνικήν. Ἐκ παραλλήλου στὴν βιβλιοθήκην του Γυμνασίου βρίσκονται εὐαγγέλια μὲ ἐξαιρετικὲς μικρογραφίες. Τὰ περισσότερα ἐκ τῶν βιβλίων ἔχουν εὑρεθῆ εἰς κρύπτας διαφόρων ἐκκλησιῶν. Ἤδη πρόκειται νὰ στεγασθῇ τὸ ἱστορικὸ ἀρχεῖο εἰς τὸ παράρτημα τῆς Ἑταιρείας Μακεδονικῶν Σπουδῶν Βερροίας.»
«Ἀπογευματινή», 15-04-1953.
«Ὁ μανιώδης ποδηλάτης της Βερροίας Λυκοῦργος Χατζηευστρατίου φωτογραφούμενος εἰς τὴν Λάρισσαν κατὰ τὴν ἐκεῖθεν διέλευσίν του.
Ἡ φωτογραφία εἶναι ἀφιερωμένη στὴν «Ἀπογευματινή»».
«Ἦλθεν ἀπὸ τὴν Βέρροια στὴν Ἀθήνα μὲ ποδήλατο
Ἐκάλυψε τὴν διαδρομὴν ἐντὸς 43 ὡρῶν καὶ ἐξώδευσε μόνον 37.500 δραχμὰς
Κάποτε εἶχε ξεκινήσει καὶ γιὰ τὴν Τουρκίαν
Βέρροια, Μάϊος. (Τοῦ ἀνταποκριτοῦ μας).- Στὴν Βέροια ζῇ ἕνας μανιώδης ποδηλάτης, ὁ Λυκοῦργος Χατζηευστρατίου, ἐτῶν 19, ὁ ὁποῖος ἐξασκεῖ ἀπὸ πενταετίας τὸ ἐπάγγελμα τοῦ ἀρτοποιοῦ, ἀντικαταστήσας τὸν πατέρα του, ποὺ ἐφονεύθη ἀπὸ τοὺς ἀντάρτες.
Κατὰ διαστήματα προσπάθησε νὰ κάνῃ μακρὲς διαδρομὲς μὲ ποδήλατο. Πέρσι, μάλιστα, ἀπεφάσισε νὰ πάῃ στὴν Τουρκία. Ἡ μητέρα του, ὅμως, ἀνησύχησε καὶ εἰδοποίησε τὴν ἀστυνομία, ἡ ὁποία τὸν σταμάτησε στὴν Καβάλα. Ἔτσι τερματίσθηκε ἀδόξως ἡ πρώτη ἐξόρμησις τοῦ μανιώδους ποδηλάτου.
Ὁ ἥρως μας, ὅμως, δὲν ἀπεγοητεύθη. Ἐπὶ ἀρκετὸν καιρὸν μελετοῦσε τὴν νέαν του ἐξόρμησι. Προετοιμάσθηκε μὲ πολὺ προσοχὴ καὶ στὶς 3 τὸ πρωῒ τῆς Δευτέρας ἡμέρας τοῦ Πάσχα ξεκίνησε μὲ λίγα χρήματα καὶ μία βαλίτσα, μὲ ροῦχα καὶ ἐργαλεῖα τοῦ ποδηλάτου. Σκοπός του ἡ Ἀθήνα! Ποδηλατοῦσε συνεχῶς καὶ δὲν σταμάτησε σὲ κανένα ἐμπόδιο. Βροχή, λάσπες, παλιόδρομοι δὲν ἦσαν ἱκανὰ νὰ τὸν κάνουν νὰ σταματήσῃ. Οὔτε ἡ κούρασις, οὔτε ἡ ἀνάγκη τῆς τροφῆς. Ἔτρωγε μὲ τὸ ἕνα χέρι, ἐνῷ μὲ τὸ ἄλλο ὡδηγοῦσε τὸ ποδήλατο.
Μόνο στὸν μεγάλο ἀνήφορο στὸ Σαραντάπορο καὶ στὸν Μπράλλο ἀναγκάσθηκε νὰ κουβαλήσῃ μὲ τὸ χέρι τὸ ποδήλατο. Στὴν Λάρισα κοιμήθηκε δυὸ ὧρες σὲ ἕνα χωράφι καὶ ἀμέσως μετὰ ἐντείνοντας συνεχῶς τὶς προσπάθειές του, κατώρθωσε νὰ φθάση στὴν Ἀθήνα στὶς 10 μ.μ. τὴν Τρίτη. Ἐπὶ τέλους ἔφθασε στὸν σκοπό του. Ἔπρεπε, ὅμως, νὰ γυρίσῃ γρήγορα στὴν δουλειά, γι αὐτὸ τὴν ἄλλη μέρα κι ὅλας ἐπῆρε τὸν δρόμο της ἐπιστροφῆς. Αὐτὴ τὴ φορὰ συνεχὴς βροχὴ τοῦ ἔκαμε δύσκολο τὸ ταξίδι τῆς ἐπιστροφῆς. Βρεγμένος ὡς τὰ κόκκαλα, κουρασμένος ἀπὸ τὴν συνεχῆ προσπάθεια ἀναγκάσθηκε ἀπὸ τὰ Σέρβια μέχρι τὴν Κοζάνη νὰ ταξιδεύσῃ μὲ τὸ λεωφορεῖο. Ὅταν ἔφθασε στὴν Κοζάνη ἤπιε μονορούφι ½ ὀκᾶ κονιάκ, γιὰ νὰ συνέλθῃ ἀπὸ τὴν μεγάλη κούρασι. Ἀπὸ τὴν Κοζάνη, ὅμως, ἕως τὴν Βέρροια ἦλθε μὲ τὸ ποδήλατο. Ἔτσι γύρισε στὴν πόλι μας, ἀφοῦ μὲ τὸ θάρρος του καὶ τὴν ἐπιμονή του ἐπραγματοποίησε τὸ δύσκολο αὐτὸ ταξίδι, γιὰ τὸ ὁποῖο ἐξόδευσε μόνον 37.500 δραχμές!»
«Ἀπογευματινή», 14-05-1953.
«Μιναρὲς στὴ Βέρροια
Ὡς γνωστόν, ἡ Βέρροια ὑπέστη κι αὐτὴ τὴ μακροχρόνια παραμονὴ τῶν Τούρκων. Περισσότερο μάλιστα ἀπὸ πολλὰ ἄλλα μέρη τῆς Ἑλλάδος.
Σήμερα, ἂν κι ἔχουν περάσει πολλὰ χρόνια ἀπὸ τὴν ἀπελευθέρωσί της, ἐν τούτοις ἐξακολουθοῦν νὰ βρίσκωνται βαθειὰ τὰ ἴχνη τοῦ τουρκικοῦ περάσματος καὶ πολλὲς συνήθειες καὶ ἔθιμα τῶν κατοίκων της, ποὺ εἶχαν ὑποστῆ τὸν ἐπηρεασμό, δὲν μπόρεσαν ἀκόμη νὰ ἐκλείψουν.
Στὴ φωτογραφία φαίνεται, ἕνας τεράστιος μιναρὲς (ἐντευκτήριος οἶκος) ποὺ ποζάρει στὸ μέσον τῆς γραφικῆς πλατείας της Βερροίας. Ὁ μιναρὲς αὐτὸς εἶναι σήμερα ἰδιοκτησίας τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης.
Μ.Π.Μακ.»
«Ἀπογευματινή», 05-08-1953.
«Ἡ Παναγία τῶν ἀρραβωνιασμένων
Στὸ νομὸ Ἠμαθίας (Βερροίας) κοντὰ στὸ χωριὸ Καστανιὰ ὑπάρχει ἡ μονὴ τῆς Παναγίας Σουμελᾶ, ποὺ λατρεύεται ἐξαιρετικὰ ἀπὸ τοὺς Ποντίους καὶ ἰδιαίτερα ἀπὸ τοὺς ἀρραβωνιασμένους, γιατί στὴν ἐκκλησία της συνηθίζεται νὰ τελοῦνται οἱ περισσότεροι γάμοι. Ἡ εἰκόνα τῆς Παναγίας Σουμελᾶ ἔχει μιὰ πολὺ παληὰ καὶ μεγάλη ἱστορία, τὴν ἔχει δὲ ζωγραφίσει ὁ Εὐαγγελιστὴς Λουκᾶς. Οἱ Ἕλληνες τοῦ Πόντου τῆς ἔκτισαν μιὰ ὁμώνυμη ἐξαιρετικὴ ἐκκλησία καὶ τότε ἡ ἱστορία τους καὶ ὁ κοινωνικός τους βίος συνδέθηκε μὲ τὴν τύχη τῆς εἰκόνος. Ὅταν γύρω στὰ 1500 μ.Χ. ὑπεδουλώθησαν στοὺς Τούρκους, προσπάθησαν μὲ θυσίες νὰ τὴν περισώσουν, ἄλλοτε κρύβοντάς την καὶ ἄλλοτε μεταφέροντας αὐτὴν σὲ ἄλλους τόπους.
Ὅταν δύο ἀρραβωνιασμένοι ἤθελαν νὰ παντρευθοῦν πήγαιναν στὴ μονὴ τῆς Παναγίας Σουμελᾶ, ὅπως λέει καὶ τὸ δίστιχο:
«Στὴ Παναγία Σουμελᾶ
θὰ πᾶ νὰ στεφανοῦμαι».
Ἔκτοτε ἡ εἰκόνα ἠκολούθησε τὴν τύχη τῶν Ἑλλήνων τοῦ Πόντου καὶ τελικὰ κατέληξε στὴν τοποθεσία ποὺ ἔμοιαζε πολὺ μὲ τὴν παλαιά, κοντὰ στὸ χωριὸ Καστανιά, ὅπου μὲ τὴν συνδρομή των Ποντίων ὅλης τῆς Ἑλλάδος ἐκτίσθηκε ἡ νέα μικρὴ ἀλλὰ κομψὴ μονὴ τῆς Παναγίας Σουμελᾶ.
Γ. Χιον.»
«Ἀπογευματινή», 13-08-1953.
«Ἡ «Ἐληὰ» τῆς Βερροίας
Ἡ Βέρροια, ποὺ εἶναι μιὰ ἀπὸ τὶς γραφικώτερες γωνιὲς τῆς Ἑλλάδος καὶ πλούσια σὲ ἱστορία – παληὰ καὶ νέα – ὑστερεῖ σὲ μεγάλο βαθμὸ στὸ ζήτημα τοῦ τουρισμοῦ. Τὸ μόνο ἐνδιαφέρον, ἀπὸ τουριστικῆς ἀπόψεως, σημεῖον τῆς πόλεως εἶναι ἡ εἰκονιζομένη τοποθεσία, ἡ ὁποία ὀνομάζεται Ἐληά. Σ’ αὐτὴν βρίσκεται τὸ μόνο ἀξιόλογο κέντρο διασκεδάσεως τῆς πόλεως.»
«Ἀπογευματινή», 19-09-1953.
«Εἰς τὴν Βέρροιαν
Ἐπὶ τῇ 41ῃ ἐπετείῳ ἀπελευθερώσεως τῆς πόλεως Βερροίας ἔλαβον χώραν ἑορταστικαί {ἐκδηλώσεις}. Εἰς τὴν φωτογραφίαν ὁ δήμαρχος Βερροίας κ. Καρατζόγλου καταθέτων στέφανον εἰς τὸ Ἡρῶον Βερροίας.»
«Ἀπογευματινή»,
22-10-1953.
«Ἡ Βέρροια
Ἡ Βέρροια, ἡ ὡραιότερη μετά την Ἔδεσσα, πόλις τῆς Δυτικῆς Μακεδονίας, χρεωστεῖ τὴν ὀμορφιά της στὴ φύσι. Τὰ ἄφθονα νερὰ τῆς ἐπιτρέπουν νὰ διατηρῇ πλουσία ἄνθησι, ἐντὸς τῆς πόλεως. Στὰ πανύψηλα πλατάνια της ἔχουν τὴν φωλιά των χιλιάδες «κάργιες» ποὺ ἀφθονοῦν στὴν πόλι.
Ὅταν βρεθῇς στὸ κέντρο τῆς πόλεως, σοῦ γεννᾶται ἡ ἐντύπωσις ὅτι ζῇς στὸν 18ο αἰῶνα, ἀπὸ ἀπόψεως ρυμοτομίας. Τὰ γνωστὰ «καλντερίμια» πλαισιώνονται ἀπὸ σπίτια, μὲ ἀσφαλεῖς χοντρὲς ξύλινες πόρτες καὶ πολὺ μικρὰ καγκελλωτὰ παράθυρα, νομίζεις δὲ ὅτι ἀπὸ στιγμὴ σὲ στιγμὴ θὰ ξεπροβάλῃ δειλὰ πίσω ἀπὸ τὸ παράθυρο «ὁ φερεντζές».
Στὰ παράξενα αὐτὰ σπίτια-κάστρα, οἱ στέγες βρίσκονται τόσο κοντά, ποὺ μ’ ἕνα πήδημα βρίσκεσαι στὸ ἄλλο σπίτι. Διατηροῦνται καὶ σήμερα τρεῖς-τέσσερις «μιναρέδες». Τὸ πιὸ σύγχρονο κομμάτι τῆς πόλεως, ἡ Ἐληά, ὅπως λέν, εἰς τὸ βόρειο τμῆμα προσφέρει τὴν πλέον γοητευτικὴ θέα, ἀφοῦ μπροστά της ἁπλώνεται ὁ κάμπος ποὺ τὸν διασχίζει ὁ Ἀλιάκμων. Ἂς σημειωθῇ ὅτι ἀπὸ τοὺς κατοίκους, οἱ περισσότεροι εἶναι Πόντιοι, λιγώτεροι Μακεδόνες καὶ οἱ ὑπόλοιποι εἶναι Βλάχοι.»
«Ἀπογευματινή», 29-05-1954.
[1] κυκλοφορούσε από 09-12-1923 έως 08-05-1927, με ενδιάμεση διακοπή από 04-02-1927 έως 14-04-1927, και κατά τους μήνες Ιούλιο-Αύγουστο 1928.
[2] στις 20-10-1952 από τους Αθανάσιο (Νάσο) και Διονύσιο (Σάκη) Μπότση, με διευθυντή τον Σάββα Κωνσταντόπουλο, και υπεύθυνο τυπογραφείου τον Βασίλειο Αραγιάννη.
[3] η στήλη του πρωτοσέλιδου καθημερινού χρονογραφήματος ανήκε στον Αλέκο Σακελλάριο.
[4] Παύλος Καμβύσης, Νέστωρ Παπαευθυμίου, Σταύρος Φανφάνης, κ.α.π.
[5] «Ὁ θρῦλος της Ἀραπίτσας», «Τὸ φανάρι τοῦ Διογένη», «Ὑπόγειος δρόμος εἰς τὴν Βέρροια», «Δύο περίεργες ἐκκλησίες», «Ὑπόγειος δρόμος στὴ Βέρροια», «Οἱ 72 ἐκκλησίες τῆς Βερροίας, «Τὰ τζαμιὰ τῆς Βερροίας», «Στὴ γραφικὴ Βέρροια», «Ὁ ντελάλης τῆς Βερροίας», «Ὁ ὅρμος τοῦ Πόρτο Ράφτη», «Βυζαντινὸς ναὸς τοῦ 1280», «Τὸ ἱστορικὸ ἀρχεῖο τῆς Βερροίας», «Μιναρὲς στὴ Βέρροια», «Ἡ Παναγία τῶν ἀρραβωνιασμένων «, «Ἡ «Ἐληὰ» τῆς Βερροίας», «Ἡ Βέρροια».
[6] «Ἦλθεν ἀπὸ τὴν Βέρροια στὴν Ἀθήνα μὲ ποδήλατο», «Εἰς τὴν Βέρροιαν».
[7] Ο Γ. Χ. Χιονίδης, εκτός από την μοναδική «Ιστορία» και το πλήθος των άρθρων και σημειωμάτων του σε εφημερίδες κ.λπ., συνέγραψε και 33 εμβριθείς νομικές μελέτες, που όλες τους δημοσιεύθηκαν σε νομικά περιοδικά. Μήπως όμως θα έπρεπε να εξεταστεί, π.χ. από τον Δικηγορικό Σύλλογο ή/και από τον Δήμο, το ενδεχόμενο της συγκέντρωσής τους σε ένα ενιαίο τιμητικό τόμο;
[8] Η παροξύτονη εκδοχή ανήκει στο πρωτότυπο.
[9] «Βέροια» (με ένα «ρ», – το μόνο σημείωμα που αποφεύγει τον διπλασιασμό του «ρ») και «Ἠμαθεία» (με «ει») όπως έχουν στο πρωτότυπο.
